بسیاری از هدفها به این دلیل اجرا نمیشوند که فقط به شکل یک آرزو باقی میمانند: «بیشتر مطالعه کنم»، «ورزش کنم» یا «روی مهارتم کار کنم». برای تبدیل نیت به رفتار، باید روشن باشد چه زمانی، در چه موقعیتی و با چه اقدام کوچکی شروع میکنیم. یکی از روشهای شناختهشده در روانشناسی هدف، برنامهریزی اگر ـ آنگاه است.
ساختار برنامه اگر ـ آنگاه
قالب ساده آن چنین است: «اگر موقعیت مشخصی رخ داد، آنگاه رفتار مشخصی انجام میدهم». برای مثال: «اگر ساعت هفت صبح چایم را آماده کردم، آنگاه ده دقیقه مطالعه میکنم». نشانه باید قابل تشخیص باشد و رفتار باید آنقدر روشن باشد که نیاز به تصمیمگیری دوباره نداشته باشد.
هدف را کوچک و قابل مشاهده کنید
«ورزش منظم» هدفی مبهم است. «پس از پایان کار، کفش ورزشی را میپوشم و ده دقیقه پیادهروی میکنم» رفتار قابل مشاهدهتری است. شروع کوچک به معنی پایینآوردن استاندارد نیست؛ راهی برای کمکردن اصطکاک آغاز است. پس از تثبیت رفتار، میتوان مدت یا دشواری را تدریجی افزایش داد.
برای مانع هم برنامه بنویسید
اگر باران آمد چه میکنید؟ اگر جلسه طول کشید چه؟ برنامه جایگزین را از قبل تعیین کنید: «اگر هوا نامناسب بود، آنگاه تمرین کوتاه داخل خانه انجام میدهم». این کار مانع را از یک غافلگیری به مسئلهای قابل مدیریت تبدیل میکند.
بازبینی هفتگی بدون سرزنش
- چند بار نشانه شروع واقعاً رخ داد؟
- آیا رفتار بیش از حد بزرگ یا مبهم بود؟
- کدام مانع تکرار شد؟
- آیا نشانه بهتری برای شروع وجود دارد؟
- برای هفته بعد فقط یک اصلاح مشخص چیست؟
مرور پژوهشی درباره نیتهای اجرایی و دستیابی به هدف در این مقاله پژوهشی در Psychological Bulletin در دسترس است. برای تکمیل روش، راهنمای هدفگذاری فرایندی را نیز بخوانید.
جمعبندی
هدف، مقصد را مشخص میکند؛ برنامه اگر ـ آنگاه مسیر شروع را. با انتخاب نشانه روشن، اقدام کوچک و برنامه جایگزین، احتمال تبدیل نیت به رفتار روزمره بیشتر میشود. پیشرفت را با تداوم و یادگیری بسنجید، نه با کاملبودن هر روز.
سلب مسئولیت: این مطلب آموزشی است و تضمینی برای موفقیت در هدفهای فردی یا حرفهای ارائه نمیکند.
