حجت‌الاسلام علی لطیفی رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در اظهار کرد‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری بالاسری در مورد کتاب آمادگی دفاعی پایه نهم اظهار کرد: بخشی از درس‌های این کتاب از ابتدا بازنویسی شده است چراکه شرایط جدید، آرایش جدیدی برای دفاع از سرزمین می‌طلبد و آمادگی دفاعی صرفاً نباید به آموزش مجموعه‌ای از مهارت‌های نظامی محدود شود.
وی اضافه کرد: در این بازنگری، فهم دانش‌آموز از شرایط جغرافیایی و ژئوپلیتیکی سرزمین، تهدید، امنیت، ضرورت دفاع و ملی بودن دفاع مورد توجه قرار گرفته و سه جنگ تحمیلی نیز به‌صورت سلسله‌وار روایت شده‌اند تا نقش شهروندان در دفاع ملی برجسته شود. نیز موضوع جنگ شناختی، امداد و برخی ملاحظات امنیتی نیز در محتوای جدید مورد توجه قرار گرفته است.
نیز سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی در مطلبی اختصاصی برای خبرگزاری بالاسری به تشریح محتوای این کتاب درسی پرداخت.
کتاب جدید آمادگی دفاعی پایه نهم با تغییر نقشه مفهومی و بازنگری اساسی در محتوا، تلاش کرده است آموزش این درس را از انتقال مجموعه‌ای از اطلاعات و مفاهیم حفظی فراتر ببرد و دانش‌آموز را با زنجیره‌ای از مفاهیم و مهارت‌ها از شناخت تهدید و دشمن و موقعیت ایران تا فرهنگ دفاعی، جنگ‌های ترکیبی و پنهان، پدافند غیرعامل و مهارت‌های امداد و نجات همراه کند؛ کتابی که در چاپ اول سال ۱۴۰۵، حوادث اخیر سرزمین را نیز در کنار روایت دفاع مقدس و مباحث دفاعی قرار داده است.
کتاب جدید آمادگی دفاعی پایه نهم با کد ۹۱۵، حاصل همکاری و هم‌افزایی درون سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی و برون سازمانی با نیروهای مسلح، به‌ویژه سازمان بسیج مستضعفین، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت، سازمان پدافند غیرعامل و جمعیت هلال احمر است که پس از ساعت‌ها مطالعه، مشورت، برنامه‌ریزی و تدوین به تولید نهایی رسیده است.
در طراحی کتاب جدید، تلاش شده است میان مباحث نظری و مهارت‌های عملی ارتباط برقرار شود. بر همین اساس، کتاب ابتدا به مفاهیمی مانند تهدید، دفاع، امنیت، ضرورت دفاع و موقعیت ایران می‌پردازد و سپس دانش‌آموز را به سمت شناخت شیوه‌های دفاع و مهارت‌های مورد نیاز هدایت می‌کند.
این تغییر رویکرد، یکی از تفاوت‌های اساسی کتاب جدید با کتاب قبلی است؛ چراکه محور آموزش در کتاب جدید به سمت «آموزش آگاهی و شناخت استراتژیک و راهبردی» حرکت کرده و تلاش شده است مفاهیم امنیت، تهدید و دفاع با طرح پرسش‌های بنیادین، در ذهن دانش‌آموز بازتعریف شوند.
از همین منظر، کتاب با پرسش‌هایی در مورد ماهیت تهدید و دشمن، موقعیت ایران، تهدیدهای پیرامونی، انقلاب اسلامی، جنگ‌های تحمیلی و چگونگی دفاع از سرزمین، مسیر محتوایی خود را برای دانش‌آموز مشخص می‌کند.
تهدید؛ مفهومی فراتر از جنگ نظامی
در درس نخست با عنوان تهدید چیست؟ دشمن کیست؟، شناخت ماهیت تهدید به‌عنوان نخستین گام در مسیر تأمین امنیت ملی مورد توجه قرار گرفته است.
در این درس، تهدیدهای نظامی، اقتصادی، فرهنگی و سایبری از یکدیگر تفکیک شده‌اند و به دانش‌آموز نشان داده می‌شود که تهدید صرفاً به حضور یک نیروی نظامی در مرزها محدود نمی‌شود و می‌تواند از طریق جنگ‌های ترکیبی و نفوذ در لایه‌های اجتماعی و رسانه‌ای نیز بروز کند.
درس دوم با عنوان موقعیت ایران و تهدیدهای آن نیز موقعیت ویژه ژئواستراتژیک، ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک ایران و نیز میراث تاریخی و فرهنگی سرزمین را مورد توجه قرار می‌دهد و ارتباط میان جغرافیا، تاریخ و فرهنگ ایران با فرصت‌های قدرت ملی و تهدیدهای بین‌المللی را بررسی می‌کند.
از تجربه دفاع مقدس تا مواجهه با جنگ‌های جدید
فصل دوم کتاب با عنوان «فرهنگ دفاعی»، نگاه خود را به تجربه تاریخی و تجربی قدرت مقاومت ملت ایران معطوف کرده است.
در درس «روایت فتح»، تجربه دفاع مقدس و مقاومت شهرهای ایران و نقش رزمندگان و شهروندان عادی بازخوانی می‌شود و بر همبستگی ملی، ایستادگی، اتحاد و ایثار تأکید شده است.
در درس «باید برخاست»، موضوعاتی مانند مدیریت بحران، استفاده از ظرفیت جغرافیا، همکاری نیروهای مختلف نظامی و شهروندانی، خودباوری، سازماندهی و نوآوری در تجربه دفاعی سرزمین مورد توجه قرار گرفته است.
درس «رویارویی قدرت‌ها» نیز به نقش ایران در مواجهه با نظام سلطه می‌پردازد و توانمندی‌های موشکی، فناوری‌های دفاعی، انسجام اجتماعی، پیشرفت علمی، ایمان، فرهنگ شهادت‌طلبی و مقاومت و نفوذ ناحیه‌ای را در کنار یکدیگر به‌عنوان مؤلفه‌های قدرت ملی مورد توجه قرار می‌دهد.
روایت جدید از دفاع مقدس و حوادث اخیر
در بازنگری محتوایی کتاب، تلاش شده است ضمن حفظ ضرورت‌های موضوعی و نمادهای کتاب قبلی، مطالب پیشین در قالبی جدید تلفیق و نظم‌دهی شوند و در کنار آن، محتوای متناسب با شرایط جدید نیز به کتاب اضافه کرده شود.
در همین چارچوب، کتاب جدید به حوادث اخیر سرزمین از جمله جنگ‌هاب تحمیلی دوم و سوم، ترورها و ددمنشی‌های دشمن، شهادت رهبر معظم انقلاب اسلامی و دانش‌آموزان مظلوم مدرسه شجره‌طیبه میناب و موضوع «ملت مبعوث‌شده» پرداخته است.
نیز دفاع مقدس هشت‌ساله در قالبی جدید و با روایتی جذاب به دانش‌آموزان ارائه شده تا تجربه تاریخی دفاع و مقاومت ملت ایران در ساختاری تازه دنبال شود.
جنگ پنهان در کنار تهدیدهای آشکار
یکی دیگر از تغییرات محتوایی کتاب درسی جدید، توجه به ابعاد پنهان و غیرمستقیم تهدید است.
در درس «جنگ پنهان»، جنگ روانی و سایبری و شیوه‌هایی مانند شایعه‌پراکنی، دستکاری اطلاعات و استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای اثرگذاری بر ذهن‌ها مورد توجه قرار گرفته است. در این بخش، تفکر انتقادی و سواد رسانه‌ای به عنوان عناصر مهم مقابله با تهاجم‌های نامرئی مطرح می‌شوند.
این رویکرد در کنار مباحث پدافند غیرعامل قرار گرفته است؛ جایی که دانش‌آموز با مفاهیمی مانند استتار، پراکندگی تجهیزات، استحکام‌سازی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی آشنا می‌شود و با راه‌های کاهش آسیب‌پذیری در برابر حملات آشنا می‌شود.
آمادگی برای لحظه بحران
فصل سوم کتاب با عنوان «مهارت‌های دفاع»، بخش کاربردی کتاب را شکل می‌دهد.
درس «نظام جمع و مهارت‌های رزم» به موضوعاتی مانند انضباط فردی، هماهنگی گروهی، جهت‌یابی، تخمین مسافت و بقا در شرایط دشوار می‌پردازد و تلاش دارد دانش‌آموز را برای مدیریت شرایط غیرمنتظره آماده کند.
در درس «امداد و نجات» نیز آمادگی برای مواجهه با حوادث و بلایای طبیعی و حوادث انسان‌ساز مورد توجه قرار گرفته است. آموزش اصول اولیه کمک‌های اولیه، مدیریت بحران در زلزله و حوادث ناشی از حمله دشمن، نحوه برخورد با تروماها و جراحات، حفظ آرامش، رعایت اصول ایمنی و واکنش سریع و صحیح در لحظات بحرانی، بخش‌هایی از این درس است.
هدف از این آموزش‌ها، تقویت توانایی خودامدادی و دگرامدادی دانش‌آموز و کاهش تلفات و خسارات در شرایط بحرانی عنوان شده است.
کتابی که هم محتوای جدید دارد و هم پیشین را حفظ کرده است
کتاب جدید، در عین برخورداری از محتوای تازه، محتوای کتاب قبلی را نیز در قالب تلفیق و نظم‌دهی محتوایی حفظ کرده و تلاش کرده است نسبت به ضرورت‌های موضوعی و نمادهای آن وفادار بماند.
از دیگر تفاوت‌های آن با نسخه قبلی، می‌توان به تغییر تصاویر و متون، جلد و پشت جلد، صفحه‌بندی، فعالیت‌ها، تمرین‌ها و رمزینه‌های پاسخ سریع اشاره کرد؛ عناصری که در قالب یک بسته تربیت و یادگیری طراحی شده‌اند تا انتقال محتوا به مخاطب با جذابیت بیشتری انجام شود.
/