بسیاری از افراد هدف روشنی دارند، اما در لحظه اجرا با حواسپرتی، خستگی یا مانع پیشبینینشده روبهرو میشوند. برنامه «اگر-آنگاه» فاصله میان قصد و عمل را کمتر میکند: اگر موقعیت مشخصی رخ داد، آنگاه رفتار از پیش تعیینشده را انجام میدهم.
برنامه اگر-آنگاه چگونه کار میکند؟
در هدفگذاری معمولی میگوییم «میخواهم بیشتر مطالعه کنم». در برنامه اجرایی میگوییم «اگر شام تمام شد، آنگاه تلفن را کنار میگذارم و بیست دقیقه مطالعه میکنم». بخش اول نشانه یا موقعیت را مشخص میکند و بخش دوم پاسخ رفتاری را. هرچه نشانه روشنتر و رفتار کوچکتر باشد، اجرای برنامه آسانتر میشود.
پژوهشها چه میگویند؟
فراتحلیل گولویتزر و شیران در سال ۲۰۰۶، نتایج ۹۴ آزمون مستقل درباره نیتهای اجرایی را بررسی کرد و بهطور میانگین اثری متوسط تا نسبتاً بزرگ بر دستیابی به هدف گزارش داد. این یافته به معنی تضمین موفقیت برای هر فرد یا هر هدف نیست؛ اثر به کیفیت برنامه، واقعبینانهبودن هدف و شرایط محیطی بستگی دارد.
سه نوع برنامه کاربردی
برای شروع کار
«اگر ساعت ۹ پشت میز نشستم، آنگاه فقط فایل پروژه را باز میکنم و پنج دقیقه نخست را انجام میدهم.» این برنامه مانع روانی شروع را کوچک میکند.
برای عبور از حواسپرتی
«اگر هنگام مطالعه سراغ تلفن رفتم، آنگاه آن را در اتاق دیگر میگذارم و تا پایان بازه مطالعه اعلانها را بررسی نمیکنم.» رفتار جایگزین باید روشن باشد.
برای برگشت پس از وقفه
«اگر یک روز برنامه را از دست دادم، آنگاه روز بعد با نسخه کوتاهتر شروع میکنم.» این قاعده کمک میکند یک وقفه به رهاکردن کامل هدف تبدیل نشود.
چرا برنامههای مبهم شکست میخورند؟
جملههایی مانند «اگر وقت داشتم ورزش میکنم» نشانه مشخصی ندارند. همچنین برنامهای که به زمان، انرژی یا منابع در دسترس توجه نمیکند، بیش از حد خوشبینانه است. بهتر است رفتار را کوچک کنید، مانع رایج را از قبل شناسایی کنید و برای آن پاسخ جایگزین بنویسید.
تمرین هفتروزه
- یک هدف کوچک و قابل مشاهده انتخاب کنید.
- یک نشانه ثابت در روز تعیین کنید.
- رفتار را به ده تا بیست دقیقه محدود کنید.
- یک مانع محتمل و پاسخ جایگزین بنویسید.
- در پایان هفته، تعداد دفعات اجرا و علت وقفهها را مرور کنید.
جمعبندی
برنامه اگر-آنگاه هدف را به تصمیمی آماده برای لحظه اجرا تبدیل میکند. این روش جایگزین منابع، مهارت یا هدف واقعبینانه نیست، اما میتواند شروع، تداوم و بازگشت پس از وقفه را سادهتر کند.
منابع
- Gollwitzer & Sheeran (2006)، Implementation Intentions and Goal Achievement: A Meta-analysis
- مرور پژوهشهای جدید درباره برنامهریزی اگر-آنگاه
سلب مسئولیت: این مطلب آموزشی است و نتیجه یکسانی برای همه افراد یا همه اهداف تضمین نمیکند.
