به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری بالاسری، دکتر رضامراد صحرائی، وزیر پیشین آموزش و پرورش و استاد دانشگاه علامه طباطبائی، در مورد پیام رهبر انقلاب به مناسب آغاز تحصیلی سال تحصیلی، یادداشتی برای خبرگزاری بالاسری با عنوان «مدرسه و دانشگاه؛ کانون ساخت پیش رو و قدرت ملی ایران» نوشته است که مشروح آن به شرح ذیل است:
پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت آغاز سال تحصیلی را نباید صرفاً پیامی مناسبتی برای بازگشایی مدارس و دانشگاهها دانست. این پیام، در لایهای عمیقتر، تصویری از نسبت میان تعلیم و تربیت، پیش رو ایران، قدرت ملی و مسئولیت تاریخی نسل جدید ارائه میکند. نقطه کانونی آن نیز این است که پیش رو سرزمین، بیش و پیش از هر جای دیگری، در مدرسه و دانشگاه ساخته میشود.
در این پیام، دانشآموز و دانشجو نه صرفاً فراگیر علم، بلکه کنشگر پیش رو ایران معرفی میشوند؛ نسلی که باید خود را به «علم و تقوا، امید و اخلاق، دانایی و توانایی» مجهز سازد، مرزهای دانش را بشکند و مأموریت تاریخی خود را در جهت اعتلای ایران اسلامی انجام دهد. این تعبیر، جایگاه آموزش را از سطح یک خدمت عمومی به سطح یکی از اصلیترین سازوکارهای تولید قدرت پیش رو سرزمین ارتقا میدهد.
قدرت پیش رو از کلاس درس آغاز میشود
در جهان پیش رو، قدرت سرزمینها بیش از هر زمان دیگری به کیفیت سرمایه انسانی، توان علمی، قدرت نوآوری، ظرفیت حل مسئله، هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی آنان وابسته خواهد بود. از این منظر، تأکید رهبر معظم انقلاب بر «قدرت برآمده از دانش همراه با تقوا و اخلاق» واجد معنایی راهبردی است. این قدرت فقط قدرت فنّاوری یا توان اقتصادی نیست؛ بلکه ترکیبی است از علم، اخلاق، هویت، اراده، امید و توانایی عمل.
از همین منظر میتوان اظهار کرد یکی از مهمترین سرمایهگذاریهای راهبردی هر سرزمین برای پیش رو، سرمایهگذاری بر مدرسه و دانشگاه است. آنچه در روز جاری در کیفیت یادگیری، پژوهش، تربیت معلم، دانشگاه، مهارتآموزی و پرورش استعدادها انجام میدهیم، چند سال و چند دهه بعد در قدرت علمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سرزمین ظاهر خواهد شد.
به بیان دیگر، قدرت پیش رو را نمیتوان در پیش رو ساخت؛ مواد اولیه آن باید در روز جاری در کلاسهای درس پرورش یابد.
از تربیت فرد تا شکلگیری جامعه اسلامی
پیام رهبر معظم انقلاب در عین تأکید بر علم و مهارت، به تربیت انسان در ابعاد مختلف نیز توجه دارد. مفهوم «خودافزایی» در این پیام بسیار قابل تأمل است؛ خودافزایی در ارتباط با خداوند، در ارتباط با خانواده و همنوعان و نیز در عرصه کسب دانش و مهارت.
این نگاه نشان میدهد که تعلیم و تربیت صرفاً برای تأمین نیروی انسانی بازار کار نیست. مدرسه و دانشگاه باید انسانهایی تربیت کنند که بتوانند همزمان دانشمند، اخلاقمدار، مسئول، هویتمند و اجتماعی باشند.
از همین نقطه است که میتوان نسبت این پیام را با آرمان شکلگیری جامعه اسلامی و حرکت به سوی تمدن اسلامی فهم کرد. هیچ تمدنی بدون انسان متناسب با آن ساخته نمیشود. تمدن پیش از آنکه در ساختمانها، فنّاوریها و نهادها متجلی شود، در انسانها، نظام ارزشی آنان، نوع تفکرشان و شیوه مواجهه آنان با جامعه شکل میگیرد.
اگر جامعه اسلامی را جامعهای بدانیم که در آن علم با اخلاق، آزادی با مسئولیت، پیشرفت با عدالت، و هویت با نوآوری همراه است، مدرسه و دانشگاه اصلیترین نهادهای تربیتکننده انسانِ موردنیاز چنین جامعهای خواهند بود. از این رو، تعلیم و تربیت را باید یکی از زیرساختهای بنیادی مسیر تمدنی سرزمین دانست.
نسبت پیام با بیانیه گام دوم انقلاب
میتوان میان مضامین این پیام و جهتگیریهای کلان مطرحشده در «بیانیه گام دوم انقلاب» نیز ارتباط مفهومی برقرار کرد. در هر دو، جوانان، علم، معنویت، اخلاق، امید، استقلال و پیش روسازی جایگاهی محوری دارند.
به دنبالام آغاز سال تحصیلی نیز مسئولیت اصلی متوجه نسلی است که قرار است در پیش رو نقشهای مختلف اجتماعی را بر عهده گیرد. تأکید بر درست فکر کردن، ابتکار ورزیدن، پاسداری از هویت ملی و فرهنگی و آمادهشدن برای ایفای نقش مناسب در جامعه، مدرسه و دانشگاه را به یکی از عرصههای مهم تحقق نگاه پیش رونگرانه گام دوم تبدیل میکند.
از این منظر، شاید بتوان اظهار کرد گام دوم بدون یک تحول تربیتی عمیق امکان تحقق کامل ندارد؛ زیرا بسیاری از اهداف بلندمدت سرزمین، نهایتاً باید به دست نسلی محقق شود که در روز جاری در مدارس و دانشگاههای ما در حال شکلگیری فکری، علمی، اخلاقی و هویتی است.
دولت در برابر این پیام چه تکالیفی دارد؟
اگر پیام را صرفاً خطاب به دانشآموزان و دانشجویان نخوانیم، بلکه دلالتهای حکمرانی آن را نیز مورد توجه قرار دهیم، مجموعهای از مسئولیتها برای دولت و دستگاههای آموزشی قابل استخراج است.
نخستین مسئولیت، ارتقای کیفیت واقعی آموزش است. شکستن مرزهای دانش بدون مدرسه باکیفیت، معلم توانمند، دانشگاه پویا، پژوهش مسئلهمحور و دسترسی عادلانه به فرصتهای یادگیری امکانپذیر نیست.
دوم، دولت باید مسئله تربیت متوازن انسان را در مرکز سیاستگذاری آموزشی قرار دهد. علم بدون اخلاق، مهارت بدون هویت و آموزش بدون مسئولیت اجتماعی، نمیتواند همان انسانی را تربیت کند که در این پیام ترسیم شده است.
سوم، باید جایگاه معلم و استاد بهصورت واقعی تقویت شود. رهبر معظم انقلاب در پایان پیام به جایگاه معلمان و استادان و ضرورت توجه به وضعیت معیشتی آنان تصریح کردهاند. این نکته باید به سیاستهای پایدار در زمینه منزلت حرفهای، معیشت، توانمندسازی و امنیت شغلی معلمان و اعضای هیئت علمی منتهی شود.
چهارم، دولت باید آموزش را یکی از محورهای اصلی قدرت ملی پیش رو ببیند؛ نه صرفاً یکی از چند دستگاه هزینهای. آموزش هزینه نیست؛ سرمایهگذاری بیننسلی است.
و پنجم، نظام سیاستگذاری باید بتواند میان مدرسه، دانشگاه، اقتصاد، علم، فناوری و مسائل واقعی جامعه ارتباطی پایدار ایجاد کند تا دانشآموختگان نه صرفاً دارندگان مدرک، بلکه توانمندان حل مسئله و سازندگان پیش رو باشند.
چشماندازسازی؛ از توصیف پیش رو تا ساختن پیش رو
یکی از دلالتهای مهم این پیام، ضرورت چشماندازسازی برای نسل جدید است. هیچ نسلی بدون تصویری روشن از پیش رو، توان حرکت بزرگ ندارد. نوجوان و جوان باید بداند برای چه درس میخواند، چرا مهارت میآموزد و قرار است در ساخت چه پیش روای سهیم باشد.
مدرسه و دانشگاه باید بتوانند تصویری باورپذیر، امیدآفرین و در عین حال واقعبینانه از پیش رو ایران پیش روی نسل جدید قرار دهند؛ پیش روای که در آن پیشرفت علمی، استقلال، اخلاق، هویت، رفاه عمومی و مسئولیت اجتماعی در کنار یکدیگر دیده شوند.
چشمانداز، صرفاً یک سند اداری نیست؛ باید به تصویر ذهنی نسل جوان از پیش رو سرزمین تبدیل شود.
الگوسازی؛ پیش رو در چهره انسانهای واقعی معنا پیدا میکند
در کنار چشماندازسازی، مسئله الگوسازی نیز اهمیت دارد. نسل جدید برای فهم مفاهیمی مانند علم، ایثار، اخلاق، خدمت و پیشرفت، به الگوهای قابل مشاهده نیاز دارد.
مدرسه و دانشگاه باید دانشمندان، معلمان، استادان، کارآفرینان، فنّاوران، هنرمندان، خدمتگزاران اجتماعی و سایر شخصیتهایی را که علم، اخلاق، مسئولیت و خدمت را در زندگی خود جمع کردهاند، به نسل جدید معرفی کنند. الگوسازی زمانی مؤثر است که جوان بتواند در چهره یک انسان واقعی ببیند که چگونه میتوان هم متخصص بود، هم اخلاقی؛ هم موفق بود، هم مسئول؛ و هم جهانی اندیشید، هم به هویت و وطن خود تعلق داشت
اگر بخواهم پیام رهبر معظم انقلاب را در یک گزاره خلاصه کنم، باید بگویم: پیش رو ایران از مسیر تربیت انسان پیش رو ساخته میشود.
مدرسه و دانشگاه محل تلاقی علم، اخلاق، هویت، امید و قدرتاند؛ و هر تحولی که بخواهد پیش رو سرزمین را تغییر دهد، ناگزیر باید از تعلیم و تربیت آغاز کند.
وظیفه در روز جاری ما این است که این پیام را از سطح سخن به برنامه، از توصیه به سیاست و از آرمان به اقدام تبدیل کنیم. اگر بتوانیم نسلی عالم، توانمند، مؤمن، اخلاقی، امیدوار، مبتکر و برخوردار از عزت و هویت تربیت کنیم، نه فقط نیروی انسانی پیش رو، بلکه قدرت پیش رو ایران را ساختهایم.
در پایان، شایسته میدانم از دولت جمهوری اسلامی ایران، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری، مدیران، معلمان، استادان و همه دستاندرکارانی که برای بازگشایی شکوهمند مدارس و دانشگاهها و آغاز بانشاط سال تحصیلی تلاش کردهاند، صمیمانه قدردانی کنم.
آغاز سال تحصیلی فقط بازشدن درهای مدرسه و دانشگاه نیست؛ گشودهشدن دریچهای تازه به سوی پیش رو سرزمین است. امید که با همت دولت، جامعه علمی و فرهنگی و بهویژه معلمان و استادان، سال تحصیلی جدید به سالی برای تعمیق امید، ارتقای کیفیت آموزش، شکوفایی استعدادها و ساختن پیش روای شایسته برای ایران عزیز تبدیل شود.
/