به گزارش خبرگزاری بالاسری، رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی در جمع معاونان و مدیران فرهنگی و دانشجویی و استادان دانشگاه آزاد اسلامی سراسر سرزمین با تبیین آرایش جدید رسانه ای و راهبردهای دشمن برای فعال کردن جنبش های اعتراضی هشدار داد: انتخاب و انتشار مهندسیشده پیام از سوی رسانههای معارض، در کنار غفلت بخشهای رسانهای، فرهنگی و دانشگاهی یا مواجهه نادرست با اتفاقات و رویدادهای عادی، میتواند یک مسئله معمولی را به بحران تبدیل کند.
اکبر نصراللهی با تأکید بر اینکه بسیاری از رویدادها بهخودیخود بحران نیستند، اظهار کرد: آنچه میتواند یک اتفاق را به بحران تبدیل کند، نحوه مواجهه با آن، نوع اطلاعرسانی، انتخاب و برجستهسازی پیام، منبع خبر و چگونگی روایت آن برای مخاطب است.
نصراللهی اضافه کرد: در آرایش جدید رسانهای، رسانههای معارض با انتخاب هدفمند موضوع، واژه، تصویر، منبع و زمان انتشار پیام، تلاش میکنند از یک رویداد عادی، روایت مورد نظر خود را بسازند؛ از این رو اگر بخشهای رسانهای، فرهنگی و دانشگاهی در زمان مناسب وارد میدان نشوند، خلأ ارتباطی ایجادشده میتواند با روایت رقیب پر شود.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی ، نیز با تشریح چالشهای جدید پیشروی دانشگاهها در فضای رسانهای و اجتماعی، اظهار کرد: دانشگاه در شرایط جدید نمیتواند صرفاً به آموزش و پژوهش محدود بماند، بلکه باید با شناخت دغدغهها، پرسشها و ابهامهای دانشجویان، پیش از تبدیل مسائل ارتباطی به بحران، زمینه اظهار کردوگو، اعتماد و تعامل مؤثر را فراهم کند و استادان نیز از «استاد واکنشی» به «استاد کنشگر» تبدیل شوند.
نصراللهی نیز با اشاره به تغییرات گسترده در محیط اجتماعی و رسانهای سرزمین، اظهار کرد: دانشگاه در روز جاری با مجموعهای از چالشهای همزمان مواجه است که از جمله آنها میتوان به فشارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، گسستهای ارتباطی، کاهش اعتماد به برخی رسانههای رسمی و تغییر آرایش رسانهای اشاره کرد.
وی اضافه کرد: در چنین شرایطی، دانشگاه نمیتواند نسبت به تغییرات محیط پیرامونی خود بیتفاوت باشد؛ زیرا بخشی از مسائل و چالشهایی که در جامعه شکل میگیرد، میتواند از مسیر دانشگاه و ارتباط آن با دانشجویان، استادان و خانوادهها نیز عبور کند.
نصراللهی با اشاره به تغییر آرایش رسانهای در سالهای اخیر اظهار کرد: در کنار رسانههای سنتی، شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و رسانههای جدید، امکان تولید، انتشار و بازنشر پیام را در اختیار طیف بسیار گستردهای از کاربران قرار دادهاند و در نتیجه، دانشگاه دیگر با محیطی مواجه نیست که در آن تولید و توزیع پیام صرفاً در اختیار رسانههای رسمی باشد.
وی پیگیری کرد: در این آرایش جدید، هر فرد میتواند موضوعی را انتخاب کند، در مورد آن روایت بسازد، آن را در قالب متن، تصویر یا ویدئو منتشر کند و از طریق شبکههای اجتماعی به مخاطبان گسترده برساند؛ از این رو، مسئله در روز جاری دانشگاه فقط «تولید پیام» نیست، بلکه انتخاب موضوع، نحوه روایت، زمان انتشار، مخاطب، منبع و چگونگی مواجهه مخاطب با پیام نیز اهمیت پیدا کرده است.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی یکی از مهمترین مسائل دانشگاه را «گسست ارتباطی» دانست و اظهار کرد: بخشی از مسائل و بحرانهای اجتماعی را نمیتوان صرفاً از زاویه اقتصادی، سیاسی یا اجتماعی مورد بررسی قرار داد؛ بلکه باید ابعاد ارتباطی آنها، از جمله فاصله میان دانشگاه و دانشجو، مقامات و شهروندان، والدین و فرزندان، رسانههای رسمی و مخاطبان و نیز نخبگان، روحانیون و فکری و فرهنگی با جامعه را نیز مورد توجه قرار داد.
وی اضافه کرد: هرجا ارتباط ضعیف شود، پرسشهای بیپاسخ افزایش پیدا کند و امکان اظهار کردوگوی مستقیم کاهش یابد، زمینه برای شکلگیری روایتهای دیگر فراهم میشود؛ روایتهایی که ممکن است لزوماً با واقعیت موجود منبر اساس نباشند، با این حال به دلیل سرعت، جذابیت یا تکرار، در ذهن مخاطب تثبیت شوند.
نصراللهی تصریح کرد: یکی از مسائل مهمی که باید در دانشگاه مورد توجه قرار گیرد، «پرسشهای انباشته و پاسخهای دادهنشده» است. اگر دانشجو پرسشی دارد و پاسخ روشنی دریافت نمیکند، خلأ ارتباطی ایجاد میشود و این خلأ میتواند با روایتهای مختلف در فضای رسانهای و اجتماعی پر شود.
وی اظهار کرد: مخالفت با یک نظر، الزبا این حالً به معنای دشمنی نیست و پرسش کردن نیز به معنای مخالفت نیست. دانشگاه باید محیطی باشد که دانشجو بتواند پرسش خود را مطرح کند، پاسخ بگیرد، نقد کند و در یک فضای منطقی و محترمانه اظهار کردوگو داشته باشد.
استاد ارتباطات و مدیریت رسانه با تأکید بر نقش معاونان و مدیران فرهنگی و دانشجویی در این زمینه اظهار کرد: معاونتها و مدیریتهای فرهنگی و دانشجویی باید صرفاً در زمان بروز اعتراض، تنش یا بحران وارد میدان نشوند؛ بلکه باید پیش از بحران، ارتباط با دانشجویان را تقویت کنند، مسائل و دغدغههای آنان را بشناسند و برای پرسشهایی که ممکن است در پیش رو به مسئله تبدیل شوند، از قبل پاسخ و سازوکار ارتباطی داشته باشند.
وی اضافه کرد: مدیریت بحران از زمان وقوع بحران آغاز نمیشود؛ بخش مهمی از مدیریت بحران، قبل از بحران و در مرحله ایجاد ارتباط، اعتماد و آمادگی شکل میگیرد.
نصراللهی در ادامه با تشریح مفهوم «استاد کنشگر» اظهار کرد: استاد کنشگر، استادی نیست که صرفاً بعد از شکلگیری بحران واکنش نشان دهد؛ بلکه پیش از بحران ارتباط میسازد، با دانشجویان اظهار کردوگو میکند، دغدغههای آنان را میشناسد، مسائل و ابهبا این حالت را میبیند و برای پاسخگویی به آنها آمادگی دارد.
وی پیگیری کرد: استاد کنشگر باید به دانشجویان فرصت طرح سؤال بدهد، به شبهات پاسخ دهد، سواد رسانهای و روایی آنان را ارتقا دهد و کمک کند دانشجو بتواند میان واقعیت، روایت و ادراک تفاوت قائل شود. این استاد به جای آنکه فقط در زمان بحران وارد میدان شود، از قبل سرمایه ارتباطی ایجاد میکند.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی اضافه کرد: دانشگاه برای ایفای این نقش باید هم «مسئلهشناس» باشد، هم «رسانهشناس» و هم «ارتباطشناس». اگر دانشگاه مسائل دانشجویان و جامعه را نشناسد، اگر تحولات رسانهای را نبیند و اگر زبان و منطق ارتباط با نسل جدید را نداند، نمیتواند در مدیریت پیام و روایت نقش مؤثری داشته باشد.
وی با اشاره به ضرورت توجه دانشگاه به تحولات محیط رسانهای تصریح کرد: دانشگاه در روز جاری باید از یک مجموعه صرفاً آموزشی و پژوهشی به نهادی فعال، مسئول و متعهد در قبال مسائل جامعه تبدیل شود؛ نهادی که بتواند مسائل را بهموقع شناسایی کند، نسبت به آنها اظهار کردوگو ایجاد کند، راهحل ارائه دهد و در مواقع بحران نیز ارتباط خود را با جامعه حفظ کند.
نویسنده کتاب «مدیریت پوشش اخبار بحران در رسانههای حرفهای» با اشاره به اهمیت نقش استادان اظهار کرد: استادان فقط انتقالدهنده محتوای درسی نیستند؛ آنها میتوانند نقش مهمی در افزایش قدرت تحلیل و تابآوری ادراکی دانشجویان داشته باشند.
وی تشریح کرد: تابآوری ادراکی به این معناست که فرد در برابر حجم بالای اخبار، تصاویر، شایعات، روایتهای متعارض و پیامهای احساسی، دچار سردرگمی، اضطراب یا پذیرش شتابزده نشود؛ بلکه بتواند منبع پیام، شواهد، محتوای پیام، شیوه روایت و هدف احتمالی آن را بررسی و سپس در مورد آن قضاوت کند.
نصراللهی تصریح کرد: در شرایطی که دانشجویان هر روز با انبوهی از پیامها مواجه هستند، آموزش دانشگاه نباید فقط به انتقال اطلاعات تخصصی محدود شود؛ دانشجو باید یاد بگیرد چگونه پیام را بخواند، چگونه منبع را ارزیابی کند، چگونه روایتهای متعارض را مقایسه کند و چگونه میان واقعیت و تصویری که از واقعیت ساخته میشود، تمایز بگذارد.
وی اضافه کرد: اگر دانشگاه بتواند این مهارت را در دانشجویان تقویت کند، دانشجو در برابر شایعه، اطلاعات نادرست، روایتهای هیجانی و عملیات رسانهای، مخاطبی منفعل نخواهد بود و میتواند به یک مخاطب تحلیلگر و مسئول تبدیل شود.
نصراللهی در ادامه با اشاره به مفهوم «جنگ روایتها» و آنچه از آن به عنوان جنگ شناختی یاد کرد، اظهار کرد: مقابله با پیامهای رقیب صرفاً با تکذیب یا پاسخ دیرهنگام امکانپذیر نیست؛ باید منطق تولید، توزیع و بازتولید پیام را شناخت و در همان محیط رسانهای، روایت معتبر و مستند ارائه کرد.
وی تصریح کرد: اگر دیگران در مورد یک موضوع روایت بسازند و ما صرفاً در مرحله واکنش وارد شویم، عملاً زمین بازی و زمان بازی را به طرف مقابل واگذار کردهایم. از این رو، استادان، مدیران و مقامات دانشگاهی باید بتوانند روایتهای رقیب را پیشبینی و پیش از تبدیلشدن آنها به بحران، برای آنها پاسخ مناسب طراحی کنند.
مهندسی پیام؛ از واقعیت تا روایت
نصراللهی در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح مفهوم «مهندسی پیام» پرداخت و اظهار کرد: مهندسی پیام به معنای دروغسازی یا جعل واقعیت نیست؛ بلکه به چگونگی طراحی، صورتبندی، زمانبندی، انتشار و توزیع پیام برای ایجاد ادراک یا نگرش مطلوب در مخاطب مربوط میشود.
وی اضافه کرد: در مهندسی پیام باید پرسید چه کسی پیام را تولید میکند، چه چیزی اظهار کرده میشود، مخاطب چه کسی است، از چه واژههایی استفاده میشود، پیام چه زمانی منتشر میشود، چه تصویری همراه آن قرار میگیرد، منبع پیام چیست و پیام از چه مسیری به مخاطب میرسد.
استاد مدیریت رسانه با بیان اینکه «انتخاب» خود بخشی از مهندسی پیام است، اظهار کرد: در هر روز تعداد زیادی رویداد و اتفاق رخ میدهد، با این حال رسانهها همه آنها را انتخاب و برجسته نمیکنند. اینکه چه موضوعی انتخاب شود، چه موضوعی برجسته شود و چه موضوعی نادیده گرفته شود، بر ادراک مخاطب تأثیر میگذارد.
وی «قاببندی» را از دیگر عناصر مهم مهندسی پیام دانست و اظهار کرد: یک واقعیت واحد میتواند در قابهای مختلف روایت شود و هر قاب میتواند بخش متفاوتی از واقعیت را برجسته کند. از این رو، مخاطب فقط با خود واقعیت مواجه نیست؛ بلکه با نحوه انتخاب و ارائه واقعیت نیز مواجه است.
نصراللهی اضافه کرد: واژهها نیز پیام تولید میکنند. تغییر یک واژه میتواند بار معنایی یک خبر یا روایت را تغییر دهد. تصویر نیز گاهی پیش از متن با مخاطب ارتباط برقرار میکند و احساس مخاطب را شکل میدهد؛ از این رو انتخاب تصویر، نوع تصویر، زاویه و زمان انتشار آن نیز بخشی از فرآیند مهندسی پیام است.
وی پیگیری کرد: احساس، زمان، تکرار، سکوت و منبع نیز در شکلگیری پیام نقش دارند. یک پیام ممکن است با انتخاب زمان مناسب، تکرار مستمر، استفاده از منبع خاص یا حتی سکوت در مورد یک بخش از واقعیت، اثر متفاوتی بر مخاطب بگذارد.
نصراللهی با اشاره به نمونههای «تعارض حرف و عمل» و «پوشش دوگانه» اظهار کرد: وقتی میان آنچه اظهار کرده میشود و آنچه در عمل اتفاق میافتد فاصله وجود داشته باشد، یا یک رویداد واحد از دو قاب کاملاً متفاوت پوشش داده شود، مخاطب ممکن است با دو روایت متفاوت از یک واقعیت مواجه شود و همین مسئله بر اعتماد و ادراک او اثر بگذارد.
وی تصریح کرد: از این رو، استادان و مدیران دانشگاهی باید راهبردها و تاکتیکهای مهندسی پیام را در آرایش جدید رسانهای بشناسند؛ نه برای دستکاری مخاطب، بلکه برای اینکه بتوانند پیام معتبر، دقیق، مستند و متناسب با نیاز مخاطب تولید و در برابر روایتهای نادرست یا تحریفشده، پاسخ مؤثر ارائه کنند.
رئیس دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی در پایان اظهار کرد: دانشگاه باید هم تولیدکننده پیام معتبر باشد و هم آموزشدهنده سواد مواجهه با پیام؛ استاد نیز باید علاوه بر انتقال دانش تخصصی، قدرت تحلیل پیام و روایت را در دانشجویان تقویت کند.
وی خاطرنشان کرد: در شرایط جدید، دانشگاهی موفقتر خواهد بود که ارتباط آن با دانشجو مستمر، دوسویه و مبتنی بر اظهار کردوگو باشد، پرسشهای دانشجویان را پیش از انباشتهشدن بشنود، در زمان مناسب و با منبع معتبر پاسخ دهد و استادان خود را از «واکنش پس از بحران» به «کنشگری پیش از بحران» هدایت کند؛ زیرا بخش مهمی از مدیریت بحران، پیش از آنکه بحران آغاز شود، در ارتباط، اعتماد، روایتسازی مقاماته و افزایش تابآوری ادراکی شکل میگیرد.