به گزارش خبرنگار بالاسری، گودبرداری برای ساخت یک ساختمان یا اجرای یک پروژه عمرانی، معمولاً آغاز مسیری است که قرار است در نهایت به شکلگیری یک سازه و اضافه شدن بخشی جدید به شهر منجر شود؛ با این حال در تهران، برخی از این گودها سالهاست در همان نقطه متوقف ماندهاند و به بخشی ثابت از سیمای شهر تبدیل شدهاند.
در گوشهوکنار پایتخت، گودهایی وجود دارند که پس از پایان عملیات گودبرداری، به دلایل مختلف از ادامه روند ساختوساز بازماندهاند؛ مشکلات مالی، اختلافات حقوقی و مالکیتی، تغییر شرایط پروژه یا توقف عملیات ساخت، از جمله عواملی است که میتواند یک گود را برای مدت طولانی بلاتکلیف نگه دارد.
با این حال مسئله گودهای رهاشده فقط ناتمام ماندن یک پروژه ساختمانی نیست. وقتی یک گود در دل بافت شهری و در مجاورت ساختمانها، معابر و تأسیسات شهری باقی میماند، وضعیت آن به یک موضوع ایمنی تبدیل میشود؛ موضوعی که دیگر فقط به مالک زمین مربوط نیست و میتواند محیط پیرامون را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
گودهایی که سالها است در انتظار تعیین تکلیفند
هر گودبرداری عمیق نیازمند پایدارسازی و مراقبت از دیوارههاست و با متوقف شدن عملیات ساختوساز، ضرورت پایش وضعیت گود از بین نمیرود. در گودهای رهاشده، عمق گود، وضعیت سازه نگهبان، شرایط خاک و فاصله آن با ساختمانها و معابر اطراف از جمله عواملی هستند که در میزان خطر نقش دارند.
در چنین شرایطی، ناپایداری دیوارهها میتواند به نشست زمین و آسیب به ساختمانهای مجاور منجر شود و در گودهایی که در کنار معابر قرار دارند، هرگونه ریزش یا جابهجایی خاک میتواند برای عابران و خودروها خطر ایجاد کند. ورود آب و تغییر شرایط خاک نیز میتواند وضعیت پایداری گود را تغییر دهد و ضرورت پایش و ایمنسازی آن را افزایش دهد.
به همین دلیل، گودهای رهاشده را نمیتوان صرفاً پروژههایی نیمهتمام دانست چرا که هرچه زمان بلاتکلیفی طولانیتر شود، موضوع ایمنی آنها نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۲۹۸ گود رهاشده در تهران ، ۱۲۴ گود ایمن شد
تازهترین آمار اعلامشده از سوی علی نصیری، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، نشان میدهد که پایتخت با ۲۹۸ گود رهاشده از ادوار پیشین مواجه بوده است.
نصیری در ۲۷ مرداد ۱۴۰۵ عنوان کرد که تهماکنون ۱۲۴ گود، معادل حدود ۴۰ درصد، ایمنسازی شدهاند. بر اساس توضیحات او، این گودها یا وارد مرحله ساخت شدهاند یا با پر شدن، خطر آنها برطرف شده است.
در نتیجه، از نظر محاسباتی ۱۷۴ گود از مجموع ۲۹۸ گود هنوز در این فرآیند ایمنسازی قرار نگرفتهاند؛ البته این عدد به معنای پرخطر بودن همه ۱۷۴ گود نیست و برای اعلام وضعیت هر گود باید ارزیابی فنی و آخرین وضعیت آن مشخص باشد.
۱۷ گود که نامشان اعلام گردید
نصیری در تشریح اقدبا این حالت انجام شده، ۱۷ مورد را بهعنوان نمونههایی از گودهای مهم ایمنسازیشده نام برد. این فهرست شامل گود فاز دو برج میلاد، پارکینگ بر اساساتی فرهنگ، رفیعهالمصطفی، پارکینگ بر اساساتی بغدادی، تقاطع خیابان حجاب و بلوار کشاورز، کیوان، کوچه مدنی، پیام فضیلت، با این حالمزاده سیدملک خاتون، خیابان انورزاده، معلم، مسجد شهدا، روبهروی هایپرسان، بیمارستان فیروزآبادی، سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، تعاونی مسکن کارکنان ناحیه ۲۲ و خیابان دانش است.
این ۱۷ مورد، تنها نمونههایی از ۱۲۴ گود ایمنشده هستند و نباید آنها را بهعنوان کل گودهای ایمنشده معرفی کرد.
از گود سیروس تا گودهای باقیمانده
یکی از نمونههای جدید تعیینتکلیف گودهای رهاشده، گود سیروس است.در ۲۳ تیر ۱۴۰۵، این گود که از دیماه ۱۳۹۶ رها شده بود و در مورد ناایمنی آن اعتراضهایی مطرح شده بود، در نهایت توسط شهرداری کاملاً پر و حصارکشی شد تا خطر آن برای شهروندان برطرف شود.
این نمونه نشان میدهد که بخشی از گودهای رهاشده، حتی پس از گذشت چند سال، با اقدام مدیریت شهری میتوانند از وضعیت خطر خارج شوند؛ با این حال همزمان، آمار ۲۹۸ گود نشان میدهد که مسئله در مقیاس شهر هنوز به پایان نرسیده است.
گودهای عمیق و طولانیمدت؛ بخش حساس ماجرا
موضوع فقط تعداد گودها نیست؛ عمق و مدت رهاشدگی نیز اهمیت دارد. در آمارهای پیشین مدیریت بحران تهران در مورد گودهای رهاشده، اعلام گردیده بود که از ۲۵۲ گود، ۵۰ گود عمق بیش از ۱۵ متر، ۲۲ گود عمق بیش از ۲۰ متر و ۱۲۱ گود بیش از ۳۰ ماه بدون فعالیت داشتهاند.
در گزارشی، تعدادی از گودهای پرواز، برج میلاد، فرهنگ، بازار کفاشان و تعاونی مسکن فرهنگیان ناحیه ۲۲ نیز در میان گودهایی قرار داشتند که ایمنسازی آنها دنبال شده بود.
این اعداد اهمیت زمان را در مدیریت گودهای رهاشده نشان میدهد؛ گودی که ماهها یا سالها بدون فعالیت باقی میماند، همچنان نیازمند کنترل و پایش است و نمیتوان صرف توقف عملیات ساختمانی آن را از چرخه نظارت خارج کرد.
وقتی مالکیت تعیینکننده میشود
یکی دیگر از ابعاد ماجرا، مالکیت گودهاست. نصیری در مورد گود بابک زنجانی در شهرک غرب عنوان کرده که این گود هماکنون در اختیار وزارت نفت است و تشریح کرده که شهرداری هزینه ایمنسازی گودهای در اختیار خود را میپردازد، با این حال گودهای متعلق به سایر نهادها به صورت اقماری ایمنسازی میشوند.
از این رو تعیین تکلیف گودها همیشه یک مسئله صرفاً عمرانی نیست و در مواردی مالکیت، مسائل حقوقی و مسئولیت دستگاهها نیز در روند ایمنسازی اثرگذار است.
از «رهاشدگی» تا تعیین تکلیف
مسیر برخورد با یک گود رهاشده لزوماً به معنای پر کردن آن نیست. بسته به شرایط پروژه ممکن است گود ایمنسازی شود و ساختوساز ادامه پیدا کند یا در شرایطی که ادامه پروژه ممکن نیست، با پر کردن و سایر اقدبا این حالت لازم، خطر آن برای محیط پیرامون برطرف شود.
در واقع، هدف اصلی مدیریت شهری در مرحله نخست، رفع خطر و حفظ ایمنی ساختمانها، معابر و شهروندان اطراف گود است با این حال پس از آن، تعیین تکلیف خود پروژه نیز اهمیت پیدا میکند تا یک گود ایمنشده دوباره به نقطهای بلاتکلیف در شهر تبدیل نشود.
تعیین تکلیف ۱۷۴ گود باقیمانده
حالا با وجود ایمنسازی ۱۲۴ گود از مجموع ۲۹۸ گود شناساییشده، بخش دیگری از این فهرست همچنان نیازمند پیگیری است. پرسش اصلی این است که ۱۷۴ گود باقیمانده در کدام مناطق تهران قرار دارند، برای تعیین تکلیف آنها چه برنامهای وجود دارد.
پاسخ به این پرسشها میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت در روز جاری گودهای پایتخت ارائه دهد چرا که پشت عدد ۲۹۸، زمینهایی قرار دارند که هرکدام در نقطهای از شهر و در کنار زندگی روزمره شهروندان قرار گرفتهاند و سرنوشت آنها فقط به پایان یک پروژه ساختمانی محدود نمیشود.