به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری بالاسری، در روزهای اخیر، همزمان با ادامه درگیری‌ها در یمن، دامنه حملات هوایی عربستان به اهدافی فراتر از مواضع نظامی کشیده شده و گزارش‌های انتشار یافته از صنعا و مرکز «عین الانسانیه»، از هدف قرار گرفتن بازارها، خانه‌های مسکونی، مدارس و زیرساخت‌های خدماتی حکایت دارد. در این میان، حمله به بازار مرکزی تعز در 27 سپتامبر، به دلیل شمار بالای تلفات غیرنظامی، به یکی از برجسته‌ترین موارد این سلسله حملات تبدیل شده است؛ حمله‌ای که بار دیگر نشان داد عربستان سعودی از انجام هیچ جنایتی برای سرپوش گذاشتن به شکست‌های میدانی خود فروگذار نمی‌کند.
بر اساس گزارش‌های انتشار یافته، دامنه حملات در فاصله 17 تا 29 سپتامبر، چند استان یمن را دربر گرفته است. در 17 سپتامبر، سه برج مخابراتی در مناطق الذکره، الحوبان و الراهده در استان تعز هدف حمله قرار گرفتند. این حملات نشان داد که زیرساخت های ارتباطی نیز در فهرست اهداف قرار گرفته‌اند؛ زیرساخت‌هایی که علاوه بر کارکرد عمومی، برای ارتباطات روزمره شهروندان و دسترسی به خدمات ضروری هستند.
در 26 سپتامبر نیز گزارش‌هایی از حمله به پل الدلیل در شهرستان المخادر استان اب، مسیر ناحیه الشق در شهرستان الشعر و تاسیسات آب الاکبوش و شبکه مخابراتی الاحکوم در شهرستان حیفان استان تعز انتشار یافت. هدف قرار گرفتن این مجموعه از زیرساخت‌ها، از مسیرهای ارتباطی و تردد گرفته تا آب و مخابرات، تنها یک خسارت موضعی به شمار نمی‌رود؛ زیرا آثار آن مستقیما به زندگی روزمره شهروندان و امکان دسترسی آنان به خدمات پایه منتقل می‌شود.
یک روز بعد، حمله به بازار مفرق الماویه در شهرستان التعزیه استان تعز، ابعاد انسانی این روند را آشکارتر کرد. در این حمله که بنا بر گزارش‌ها با دو حمله هوایی صورت گرفت، دست کم هفت غیر نظامی شهید و 40 نفر زخمی شدند؛ در میان مجروحان کودکان نیز حضور داشتند. بازار محل رفت و آمد و خرید و فروش شهروندان بود و هدف قرار گرفتن آن، زندگی روزمره شهروندانی را مختل کرد که برای تامین نیازهای خود به این مرکز تجاری مراجعه کرده بودند.
در 28 سپتامبر، گزارش‌هایی در مورد حمله به مدرسه الروض در ناحیه الربیعی شهرستان التعزیه انتشار یافت؛ مدرسه‌ای که برای سومین بار هدف قرار گرفته و بخش‌هایی از ساختمان آن پیش‌تر تخریب شده بود. در همان روز، یک خانه مسکونی در شهرستان المعافر استان تعز نیز هدف حمله قرار گرفت. بر اساس گزارش مرکز عین الانسانیه، چهار نفر از اعضای خانواده، از جمله سه زن و یک سالمند، جان خود را از دست دادند و سه نفر دیگر زخمی شدند.
در 29 سپتامبر نیز گزارش‌هایی از حمله به شبکه‌های مخابراتی النخیله در شهرستان الدریهمی و شبکه‌های مخابراتی اللحیه در استان حدیده انتشار یافت. در استان تعز، مدرسه الشهید در ناحیه العرین شهرستان حیفان هدف حمله قرار گرفت و در استان حجه نیز یک خودروی غیرنظامی در شهرستان مستباء مورد اصابت قرار گرفت که به مجروح شدن راننده انجامید. قرار گرفتن مدرسه، جاده و خانه مسکونی در کنار بازار و زیرساخت های خدماتی در فهرست اهداف گزارش شده، نشان دهنده از سرگیری سیاست جنایتکارانه پیشین سعودی بر ضد ملت یمن است.
این فهرست، صرفا مجموعه‌ای از رخدادهای پراکنده نیست. تکرار حمله به شبکه‌های مخابراتی، مدارس، بازارها و خانه‌های مسکونی، وجه مشترکی دارد که نمی‌توان آن را از پیامدهای انسانی و اجتماعی جنگ جدا کرد. تخریب یک پل یا مسیر ارتباطی، دسترسی شهروندان به خدمات و رفت و آمد را دشوار می‌کند؛ حمله به شبکه مخابراتی، ارتباط مناطق را مختل می‌سازد؛ و هدف قرار گرفتن مدرسه، بازار یا خانه، امنیت روزمره شهروندان و غیرنظامیان را مستقیما تهدید می‌کند.
در برابر این روند، انصارالله نیز گسترش دامنه پاسخ نظامی را در دستور کار قرار داده است. در 19 سپتامبر، حمله موشکی به ریاض از سوی عربستان اعلام گردید و مقام‌های صنعا نیز از عملیات علیه اهدافی در عربستان اعلام کردند. چند روز بعد، در 24 سپتامبر، انصارالله عنوان کرد اهدافی در ریاض و تاسیسات آرامکو در ینبع را با موشک و پهپاد هدف قرار داده است. از این رو، تحولات اخیر تنها به افزایش حملات هوایی در داخل یمن محدود نمانده و دامنه رویارویی به اهدافی در عمق خاک عربستان نیز کشیده شده است.
اهمیت این تحول در آن است که انصارالله، در کنار ادامه نبرد در جبهه‌های داخلی، نشان داده است که پاسخ به حملات سعودی را به خطوط تماس در یمن محدود نمی‌داند. اعلام عملیات علیه ریاض و ینبع، از گسترش جغرافیای تقابل حکایت دارد؛ جغرافیایی که در آن، مراکز حساس و زیرساخت‌های اقتصادی عربستان نیز در معرض تهدید قرار می‌گیرند. این تحول برای ریاض به معنای آن است که افزایش فشار هوایی در یمن، لزوما به حل مسائل میدانی سعودی‌ها در یمن منجر نمی‌شود و ممکن است همزمان سطح تهدید علیه اهدافی در داخل عربستان را افزایش دهد.
در چنین شرایطی، کاهش شمار حملات سعودی در روزهای اخیر را نمی‌توان به معنای کاهش فشار بر شهروندان یمن دانست. آنچه در گزارش‌های صنعا برجسته شده، تغییر ترکیب اهداف و افزایش حملات به مراکز غیرنظامی است. کاهش کمی حملات، اگر با افزایش سهم بازارها، خانه‌ها، مدارس و زیرساخت‌های عمومی از اهداف همراه باشد، به معنای کاهش آثار جنگ بر جامعه نیست. به ویژه آنکه حمله به این مراکز، فراتر از تلفات مستقیم، زندگی اقتصادی و اجتماعی مناطق را مختل می‌کند و بار خسارت را بر دوش شهروندانی می‌گذارد که در محاصره و شرایط دشوار معیشتی زندگی می‌کنند.
از منظر سیاسی و نظامی، این اقدبا این حالت را می‌توان در چارچوب فشار بر جامعه مناطق آزاد شده در نظر گرفت. هدف قرار دادن مراکز عمومی و خدماتی، به جای محدود ماندن به مواضع نظامی، می‌تواند با هدف فرسوده کردن شهروندان و ایجاد فشار اجتماعی برای بهره برداری در میدان نبرد دنبال شود. در این الگو، شهروندان و غیرنظامیان نه فقط قربانیان جانبی درگیری، بلکه جمعیتی هستند که با وارد شدن خسارت به زندگی روزمره شان، قرار است هزینه مقاومت را احساس کنند. حمله به بازار ماویه، مدرسه‌ها و خانه‌های مسکونی در تعز و نیز زیرساخت‌های آب و ارتباطات در این ناحیه، در همین چارچوب قابل بررسی است.
با این حال، چنین فشاری لزوما نتیجه مورد نظر ریاض را به همراه نخواهد داشت. انصارالله طی سال‌های جنگ، ظرفیت عملیاتی خود را افزایش داده و هم‌اکنون پاسخ‌های اعلام گردیده آن، از ریاض تا ینبع، نشان می‌دهد که هزینه تقابل می‌تواند از جغرافیای یمن فراتر رود. در عین حال، محدودیت‌های آمریکا برای حمایت همه‌جانبه از عربستان نیز بخشی از محاسبات ریاض را پیچیده می‌کند. تکیه بر حملات هوایی و هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی، در شرایطی که توان عملیاتی انصارالله افزایش یافته است، ممکن است به جای تحمیل یک هزینه یک‌طرفه، زمینه افزایش هزینه‌های امنیتی و اقتصادی عربستان را فراهم کند.
مسئله اصلی برای ریاض این است که فشار بر شهروندان یمن، به تنهایی نمی‌تواند معادله میدانی را تغییر دهد. اگر هدف از حملات اخیر، تنبیه ساکنان مناطق آزاد شده و وادار کردن آنان به فاصله گرفتن از انصارالله باشد. تجربه جنگ نشان داده است که تخریب زیرساخت‌ها و هدف قرار دادن مراکز غیرنظامی، بیش از آنکه راه حل سیاسی ایجاد کند، اراده انصارالله و ملت یمن برای تحمیل هزینه به عربستان را افزایش می‌دهد. در سوی مقابل، انصارالله با قرار دادن ریاض و ینبع در دایره اهداف اعلام گردیده خود، نشان داده است که ادامه این روند توانایی تحمیل هزینه‌های بیشتر به سعودی را دارد.
به این ترتیب، کاهش شمار حملات سعودی در روزهای اخیر، در کنار گسترش حملات به اهداف غیرنظامی، نشانه فروکش کردن تنش نیست. آنچه در حال شکل‌گیری است، انتقال فشار از جبهه‌های نظامی به زندگی روزمره شهروندان و در مقابل، گسترش دامنه پاسخ انصارالله به اهدافی در عمق عربستان است. اگر ریاض همچنان حمله به مراکز عمومی و غیر نظامی را ابزار فشار بر جامعه یمن بداند، باید هزینه‌های این انتخاب را نیز در محاسبات خود وارد کند؛ هزینه‌هایی که با افزایش توان عملیاتی انصارالله و محدودیت حمایت خارجی، می‌تواند بسیار فراتر از خسارت‌های وارد شده به میدان‌های نبرد باشد.
نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن
/