به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری بالاسری، تحولات چند روز اخیر در پرونده یمن، مجموعه ای از اقدبا این حالت عربستان سعودی و نیروهای وابسته به آن را در کنار یکدیگر قرار داده که از نظر ماهیت، هیچ کدام برای ریاض جدید نیستند. بسیج نیروهای یمنی، استفاده از ادبیات مذهبی علیه انصارالله و تلاش برای ایجاد پشتوانه ناحیهای و بینالمللی، همگی در طول جنگ یمن بارها مورد استفاده قرار گرفتهاند. آنچه این بار اهمیت دارد، بازگشت همزمان این ابزارها در فاصلهای بسیار کوتاه و قرار گرفتن آنها در کنار تحرکات نظامی در جنوب عربستان است.
به نظر میرسد عربستان در حال آماده کردن زمینه برای یک دور جدید از فشار و تشدید نظامی در یمن است؛ اقدامی که ممکن است در نهایت به یک کارزار گسترده منجر شود یا صرفا با هدف تغییر موازنه و افزایش فشار بر انصارالله دنبال شود. هنوز برای سخن اظهار کردن از تصمیم قطعی ریاض برای آغاز یک عملیات بزرگ زود است، با این حال نشانههای موجود نشان میدهد گزینه نظامی بار دیگر در محاسبات عربستان فعال شده است.
یکی از مهمترین نشانهها، تحرکات نظامی در جنوب عربستان است. طی روزهای اخیر نیرو و تجهیزات نظامی در مناطق نزدیک به مرز یمن متمرکز شدهاند؛ تحرکاتی که از دید انصارالله نیز پنهان نمانده است. صنعا طی کمتر از ده روز پیشین دو عملیات موشکی و پهپادی بزرگ علیه مواضع و تجمعات نظامی در جنوب عربستان انجام داده است.
در یکی از این حملات، انصارالله عنوان کرد تجمعات نیرو، انبارهای تسلیحات، مراکز فرماندهی و مواضع نظامی در ناحیه جیزان را هدف قرار داده است. طرف سعودی نیز از رهگیری موشکهای شلیک شده به سمت خاک عربستان اعلام کرد. فارغ از اختلاف روایتها در مورد میزان خسارت، نفس انتخاب اهداف اعلام گردیده اهمیت دارد: انصارالله به جای آنکه صرفا به حملات پراکنده علیه اهداف دورتر پاسخ دهد، تحرکات نظامی در جنوب عربستان را مستقیما مورد توجه قرار داده است.
اگر این تجمع نیرو و تجهیزات مقدمهای برای عملیات جدید در یمن باشد، حملات اخیر را میتوان تلاشی برای ضربه زدن به این ظرفیت پیش از ورود آن به مرحله عملیاتی دانست. به عبارت دیگر، صنعا ظاهرا نمیخواهد اجازه دهد نیروی نظامی جدیدی در نزدیکی مرز شکل بگیرد و سپس وارد جبهههای یمن شود. این مسئله میتواند یکی از دلایل افزایش اهمیت جنوب عربستان در دور جدید تقابل باشد.
همزمان با این تحرکات، ریاض در حال فعال کردن ظرفیت توافق دفاعی خود با پاکستان و ترکیه است. نشست روسای ستاد نیروهای مسلح سه سرزمین در ریاض و تاکید بر اجرای تعهدات دفاعی، در شرایطی اتفاق افتاده که فشارهای نظامی علیه عربستان و نیروهای وابسته به آن افزایش یافته است.
البته از این تحول نمیتوان نتیجه گرفت که پاکستان و ترکیه قرار است مستقیما وارد جنگ یمن شوند. چنین برداشتی نیازمند شواهد بیشتری است. اهمیت توافق مکه برای عربستان در شرایط فعلی بیشتر در ایجاد یک چارچوب همکاری و پشتوانه ناحیهای است؛ چارچوبی که میتواند در حوزههایی مانند هماهنگی نظامی، آموزش، اطلاعات و پشتیبانی مورد استفاده قرار گیرد و در صورت تشدید درگیری، ظرفیت بیشتری در اختیار ریاض قرار دهد.
دیدار روز جمعه روسای ستاد مشترک ارتش پاکستان، ترکیه و عربستان در ریاض
این تلاش برای ایجاد پشتوانه خارجی نیز سابقه دارد. عربستان از ابتدای جنگ تلاش کرده است تقابل با انصارالله را به یک مسئله صرفا سعودی ـ یمنی محدود نکند. از این رو فعال شدن دوباره این ظرفیت را باید در کنار سایر تحولات دید، نه به عنوان نشانهای مستقل از آغاز جنگ.
در سطح مذهبی نیز نشانه دیگری ظاهر شده است. صالح الفوزان، مفتی عام عربستان، در بیانیه اخیر خود با تعابیری شدید علیه انصارالله، نیروهای سعودی و نیروهای حاضر در جبههها را به مقابله با این گروه فراخواند و بر ضرورت ایستادگی در برابر آن تاکید کرد. او نیز این رویارویی را در چارچوب دفاع از امنیت عربستان و حفاظت از مقدسات صورت بندی کرد و نیروهای نظامی را به آمادگی برای فدا کردن جان خود فراخواند.
این بخش از سیاست عربستان نیز سابقه طولانی دارد. نهاد مذهبی رسمی عربستان در سالهای پیشین بارها در خدمت ایجاد مشروعیت دینی برای جنگ یمن قرار گرفته است. از این رو اهمیت موضع اخیر الفوزان در محتوای بی سابقه آن نیست؛ بلکه در زمان صدور آن است. این بیانیه در شرایطی صادر شده که همزمان تحرکات نظامی در جنوب عربستان افزایش یافته و ریاض در حال فعال کردن ظرفیت همکاری دفاعی با ترکیه و پاکستان است.
در چنین فضایی، استفاده از ادبیات مذهبی میتواند کارکردی فراتر از تبلیغات داشته باشد. نیروهایی که قرار است در یک رویارویی نظامی شرکت کنند، نیازمند انگیزه و چارچوبی برای تعریف ماموریت خود هستند. بیانیه الفوزان، با تبدیل تقابل با انصارالله به مسئلهای مرتبط با دفاع از عربستان و مقدسات، همین چارچوب را در اختیار ساختار نظامی قرار میدهد.
با این حال حلقه آخر این روند روز پیشین و با سخنرانی رشاد العلیمی تکمیل شد. رئیس شورای ریاستی مورد حمایت عربستان در سخنرانی خود به مناسبت سالگرد انقلاب 26 سپتامبر 1962، از اعلام بسیج عمومی برای مقابله با انصارالله اعلام کرد و از شهروندان خواست به صفوف نیروهای مسلح و امنیتی بپیوندند. او هدف این بسیج را بازگرداندن کنترل دولت بر سراسر یمن و رسیدن به صنعاء عنوان کرد و خواستار افزایش حمایت سرزمینهای حامی از نیروهای وابسته به دولت شد.
از نظر زمانی، این سخنرانی را باید آخرین حلقه زنجیره اخیر دانست. پیش از آن، نشانههای نظامی در جنوب عربستان ظاهر شده بود، ظرفیت توافق مکه فعال شده بود و نهاد مذهبی رسمی نیز وارد میدان شده بود. هماکنون با اعلام بسیج عمومی، ظرفیت انسانی داخل یمن نیز به این مجموعه اضافه شده است.
به این ترتیب، در فاصله چند روز، چهار سطح از آمادگی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند: تجمع نظامی در مرز، ایجاد پشتوانه ناحیهای، بسیج مذهبی و بسیج نیروی انسانی در داخل یمن. هر یک از این اقدبا این حالت به تنهایی سابقه دارد و هیچ کدام نمیتواند به تنهایی اثبات کند که عربستان تصمیم به آغاز یک جنگ گسترده گرفته است. با این حال همزمانی آنها، آن هم در شرایطی که انصارالله به تجمعات نظامی جنوب عربستان حمله میکند، نمیتواند صرفا یک تصادف سیاسی تلقی شود.
به نظر میرسد ریاض در حال آزمودن دوباره گزینهای است که طی سالهای پیشین بارها به آن متوسل شده است: تقویت نیروهای یمنی وابسته به خود، افزایش فشار نظامی بر انصارالله و تلاش برای تغییر موازنه در داخل یمن. تفاوت مهم این مرحله با سالهای نخست جنگ آن است که انصارالله نیز این بار از تجربه و ظرفیت نظامی بسیار بیشتری برخوردار است و نشان داده است که میتواند هرگونه تمرکز نظامی در جنوب عربستان را مستقیما هدف قرار دهد.
همین مسئله میتواند محاسبات دو طرف را وارد چرخه جدیدی کند. عربستان برای ایجاد ظرفیت فشار در مرزها نیرو و تجهیزات جمع میکند؛ انصارالله برای جلوگیری از شکلگیری این ظرفیت، مواضع و تجمعات را در خاک عربستان هدف قرار میدهد؛ و هر حمله نیز میتواند بهانه ای برای افزایش بیشتر آمادهسازی طرف مقابل فراهم کند.
از این رو آنچه هماکنون اهمیت دارد، نه یک بیانیه یا یک حمله مشخص، بلکه روندی است که در چند روز پیشین شکل گرفته است. عربستان ابزارهای قدیمی خود را دوباره فعال کرده، با این حال این بار آنها را تقریبا به صورت همزمان در کنار یکدیگر قرار داده است. این وضعیت میتواند مقدمه یک دور جدید از تشدید تنش در یمن باشد؛ مرحلهای که در صورت عبور از سطح آماده سازی، میتواند بار دیگر گزینه نظامی را به کانون تحولات یمن بازگرداند.
در حال حاضر نمیتوان اظهار کرد تصمیم نهایی برای آغاز یک عملیات بزرگ گرفته شده است. با این حال میتوان اظهار کرد ریاض در حال ایجاد شرایطی است که چنین گزینهای را برای خود عملیاتی تر کند. از سوی دیگر، حملات اخیر انصارالله نشان میدهد صنعا نیز این تحرکات را رصد کرده و تلاش دارد پیش از آنکه ظرفیت نظامی جدید عربستان در یمن به کار گرفته شود، هزینه ایجاد آن را افزایش دهد.
در نتیجه، مسئله اصلی در روزهای پیش رو این خواهد بود که آیا این مجموعه اقدبا این حالت در سطح فشار و بازدارندگی متقابل باقی میماند یا به یک اقدام نظامی گسترده تر تبدیل میشود. پاسخ به این پرسش را باید در تحرکات نظامی جنوب عربستان، میزان ورود عملیاتی نیروهای وابسته به ریاض، نحوه فعال شدن توافق مکه و واکنش انصارالله دنبال کرد.
نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن
/