به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری بالاسری، محمدرضا شالبافان؛ مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در کارگاه آموزشی تاب آوری و خودمراقبتی در شرایط بحران که در روز جاری چهارشنبه، 18 شهریورماه به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی، 10 سپتامبر برابر با 19 شهریورماه در ستاد وزارت بهداشت برپا شد، اظهار کرد: خودکشی موضوعی مهم در همه جوامع است و در جمعیت سرزمین ما نیز باید تلاش کنیم تا حد امکان از روش ها و ظرفیت هایی که برای پیشگیری از آن در اختیار داریم، استفاده کنیم.
وی اضافه کرد: ما در وزارت بهداشت همواره افتخار داریم که در راستای رسالت خود، رویکردی علمی داشته باشیم و راهکارها و سیاست های مبتنی بر دانش را دنبال کنیم. بر اساس آمار، وضعیت خودکشی در سرزمین در سال پیشین روند کاهشی داشته و امیدواریم با کمک همه بتوانیم شاهد حمایت بیشتر از شهروندان، ارتقای سلامت روانی اجتماعی جامعه و نیز بهبود وضعیت بازماندگان ناشی از خودکشی، اعم از افرادی که در معرض خطر هستند و خانواده افرادی که از این آسیب متاثر شده اند، باشیم.
انتشار راهنمای بازنمایی مقاماته اخبار خودکشی برای رسانه ها
شالبافان با اشاره به اقدبا این حالت صورت گرفته برای ارتقای آگاهی رسانه ها در مورد نحوه پوشش اخبار خودکشی اظهار کرد: در این مدت، مجموعه ای از محتواهای آموزشی در اختیار رسانه ها قرار گرفته است که از جمله آنها می توان به «راهنمای بازنمایی مقاماته اخبار خودکشی در رسانه ها» اشاره کرد که در پاییز سال 1403 در اختیار رسانه ها قرار گرفت و در مورد آن نیز اطلاع رسانی شد.
وی پیگیری کرد: خوشبختانه شاهد هستیم که اصول کلی این راهنما نسبت به پیشین، روز به روز بیشتر از سوی رسانه ها، حداقل رسانه های رسمی، رعایت می شود. نقش رسانه ها در اینکه افکار خودکشی در جامعه افزایش پیدا کند یا برعکس، افرادی که در معرض خطر هستند احساس حمایت کنند، بسیار مهم است و در سراسر دنیا نیز به این موضوع توجه می شود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تاکید کرد: نباید موضوع خودکشی را به یک یا دو عامل خلاصه کرد. خودکشی موضوعی پیچیده است و در همه جوامع هم وجود دارد.
148 مرکز سراج در سراسر سرزمین خدمات رایگان ارائه می کنند
شالبافان با اشاره به اقدبا این حالت صورت گرفته برای افزایش دسترسی شهروندان به خدمات سلامت روان اظهار کرد: تلاش کرده ایم در طول این مدت دسترسی به خدمات را افزایش دهیم. افزایش دسترسی به خدمات یکی از مهمترین اقدبا این حالتی است که در نظام حکمرانی برای پیشگیری از خودکشی باید انجام شود و می تواند در لحظات آخر و در گام های نهایی، افراد را به زندگی بازگرداند.
وی اضافه کرد: در این راستا، دسترسی به خدمات روانشناسی و مددکاری با گسترش مراکز سلامت روانی اجتماعی، یا همان مراکز سراج، افزایش یافته است. در حال حاضر 148 مرکز سراج در سطح سرزمین، در تمام استان ها و در بسیاری از شهرستان ها، در حال ارائه خدمات تخصصی رایگان به شهروندان هستند.
وی ابراز امیدواری کرد که تا پایان سال، چتر حمایتی سلامت روانی اجتماعی دولت در قالب این برنامه، به ویژه در مناطق کمتر برخوردار، بیش از پیش گسترش پیدا کند.
شالبافان اظهار کرد: از ابتدای سال تهماکنون تعداد مراکز سراج از 104 مرکز به 148 مرکز افزایش یافته و برنامه ما این است که حداقل تا پایان سال 25 مرکز دیگر نیز به این مجموعه اضافه شود.
وی تشریح کرد: مراکز سراج به مراکز جامع خدمات سلامت متصل هستند. فردی که قصد مراجعه دارد ابتدا به مرکز جامع سلامت محل زندگی خود مراجعه می کند و در آنجا توسط پزشک و روانشناس مورد ارزیابی و مراقبت قرار می گیرد. اگر فرد به خدمات تخصصی روانپزشکی، روانشناسی یا مددکاری نیاز داشته باشد، به مرکز سراج متصل به آن مرکز جامع سلامت ارجاع می شود.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تاکید کرد: هر دو مسیر، یعنی خدمات ارائه شده در مرکز جامع سلامت و خدمات مرکز سراج، به صورت رایگان ارائه می شود.
وی اضافه کرد: ممکن است فرد اصلا برای دریافت درمان به مرکز مراجعه نکند و صرفا بخواهد آموزش دریافت کند یا سوالات خود را مطرح کند. خط 190 نیز در این زمینه به صورت رایگان در اختیار شهروندان قرار دارد.
راه اندازی خط 9 سبا این حالنه 190 با حضور حدود 700 روانشناس
شالبافان در ادامه با اشاره به راه اندازی خط 190 کد 9 اظهار کرد: یکی دیگر از اقدبا این حالت صورت گرفته، راه اندازی سبا این حالنه 190، کد 9، از میانه جنگ بود که با کمک همکاران مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی، مرکز پاسخگویی به شکایات وزارت بهداشت و مرکز مدیریت شبکه و توسط دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد صورت گرفت.
وی اضافه کرد: حدود 700 روانشناس در سراسر سرزمین در این سبا این حالنه حضور داشتند و توانستند در شرایط بحرانی پاسخگوی نیاز شهروندان باشند. خوشبختانه این خدمت مورد استقبال و اقبال شهروندان قرار گرفت و به عنوان یک تجربه موفق در دوران پس از جنگ نیز ادامه پیدا کرد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به تداوم اخبار و شرایط بحرانی در سرزمین اظهار کرد: متاسفانه اخبار بحران و حوادث بحران زا این روزها در سراسر سرزمین مجددا هر از چندی به گوش می رسد و نیاز است این خدمات روز به روز گسترش پیدا کند و شهروندان نیز اطلاعات بیشتری در مورد نحوه استفاده از آنها داشته باشند.
وی پیگیری کرد: شهروندان همچنان از ساعت 8 صبح تا 12 شب می توانند با گرفتن شماره 190 و سپس انتخاب کد 9، به یک همکار روانشناس متصل شوند. این روانشناسان حداقل مدرک کارشناسی ارشد روانشناسی دارند، مورد تایید وزارت بهداشت هستند و در دانشگاه های علوم پزشکی سراسر سرزمین شاغل هستند.
شالبافان اظهار کرد: یکی از مزیت های این خط این است که به سبا این حالنه پزشکی خانواده، نظام ارجاع و سیستم مراقبت های اولیه پزشکی سرزمین متصل است. اگر فردی به خدماتی بیش از مداخله روانشناختی در بحران نیاز داشته باشد، به نزدیکترین محل ارائه خدمت ارجاع داده و برای دریافت خدمات راهنمایی می شود.
وی اضافه کرد: استفاده از خط 190 به صورت بی نام انجام می شود، با این حال طبیعتا دریافت خدمات حضوری و تخصصی در چارچوب برنامه های عمومی سرزمین صورت خواهد گرفت.
شالبافان در مورد مدت زمان مکالمه در خط 190 کد 9 اظهار کرد: افراد می توانند حدود 20 دقیقه مکالمه داشته باشند و البته اگر نیاز داشته باشند، می توانند مجددا تماس بگیرند. هدف این خط، مداخلات فوری و کوتاه مدت برای کمک به فرد در گذر از بحران است و به همین دلیل برای مکالمات طولانی مدت تعریف نشده است.
وی تاکید کرد: اگر فرد در جریان این مداخله اولیه همچنان نیازمند خدمات تخصصی باشد، حتما به خدمات تخصصی ارجاع خواهد شد و آن خدمات نیز به صورت رایگان ارائه می شود.
دسترسی به خدمات سلامت روان فقط دسترسی جغرافیایی نیست
شالبافان با تاکید بر اینکه دسترسی به خدمات سلامت روان صرفا به معنای وجود مرکز در نزدیکی محل زندگی افراد نیست، اظهار کرد: ممکن است در تهران یا شهرهای بزرگ، فرد با فاصله چند متر از محل زندگی خود یک کلینیک، مطب یا مرکز ارائه خدمات داشته باشد، با این حال اگر از نظر مالی امکان مراجعه نداشته باشد، چنین دسترسی ای عملا کمک کننده نیست. به همین دلیل وظیفه ما این است که دسترسی واقعی به خدمات را با هزینه بسیار ارزان و در مواردی به صورت رایگان فراهم کنیم.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت پیگیری کرد: حتما تعداد مراکز، تعداد روانشناسان و تعداد روانپزشکان باید در مراکز دولتی بیش از این باشد. نیز مراکز خصوصی نیز باید تقویت شوند و از آنها حمایت شود تا خدمات سلامت روان پوشش بیمه ای بهتری داشته باشند و شرایط تعرفه گذاری نیز به گونه ای باشد که از یک سو بیماران بتوانند مراجعه منظم و مناسب داشته باشند و از سوی دیگر درمانگران نیز در بخش خصوصی امکان ارائه خدمت مناسب داشته باشند.
وی تاکید کرد: البته وظیفه دولت به جای خود باقی است و باید خدمات در دسترس، رایگان و نهایتا بسیار ارزان قیمت را برای اقشار مختلف جامعه فراهم کند.
غربالگری سلامت روان کادر سلامت در سراسر سرزمین
شالبافان با اشاره به اقدبا این حالت صورت گرفته در حوزه سلامت روان کادر سلامت نیز اظهار کرد: در این زمینه نیز اقدبا این حالت مهمی صورت گرفته است. با همکاری مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی، غربالگری عمومی سلامت روان کادر سلامت از طریق ارسال پیامک به کارکنان و کارمندان سلامت در سراسر سرزمین صورت گرفته و همچنان در حال انجام است.
وی اضافه کرد: این سبا این حالنه در هفته سلامت رونمایی و اطلاع رسانی شد و در حال حاضر نیز غربالگری و ارائه خدمت به افرادی که خودشان مایل هستند از این خدمت استفاده کنند، ادامه دارد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت تشریح کرد: این خدمت در ابتدا به صورت بی نام ارائه می شود و اگر فرد پس از غربالگری خودش مایل باشد، اطلاعات هویتی از او گرفته می شود تا بتواند از خدمات مورد نیاز استفاده کند.
وی تاکید کرد: البته موضوع فقط کادر سلامت نیست. قطعا اقشار مختلف جامعه در طول بحران اخیر، اتفاقات پیشین و نیز مشکلاتی که در سطح جامعه ایجاد می شود، آسیب هایی دیده اند و وظیفه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است که به همه این افراد خدمات ارائه کند.
اعلام آمادگی وزارت بهداشت برای حمایت از سلامت روان کارکنان دستگاه ها
شالبافان عنوان کرد: نهادها و وزارتخانه هایی که در مورد سلامت روان افراد تحت پوشش خود نگرانی دارند، می توانند از ظرفیت های وزارت بهداشت استفاده کنند و ما با کمال میل و افتخار در راستای ارتقای سلامت روانی اجتماعی جامعه، در کنار آنها خواهیم بود.
وی اضافه کرد: مراکز وزارت بهداشت آمادگی ارائه خدمت به کارکنان و افراد تحت پوشش این دستگاه ها را دارند و نهادها نیز می توانند به راحتی سبا این حالنه 190 را به کارکنان و افراد تحت پوشش خود معرفی کنند. اگر فردی به خدمات تخصصی بیشتری نیاز داشته باشد نیز وزارت بهداشت با کمال میل در کنار آنها خواهد بود.
خودکشی قابل پیشگیری است؛ در مورد علائم خطر باید صحبت کرد
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با تاکید بر قابل پیشگیری بودن خودکشی اظهار کرد: موضوع خودکشی قابل پیشگیری است و باید در مورد آن صحبت شود. شهروندان باید در مورد علائم خطر خودکشی آگاهی داشته باشند. این علائم ممکن است در سنین مختلف متفاوت باشد.
وی اضافه کرد: اینکه در مورد خودکشی صحبت نکنیم یا خانواده ها به فرزندان خود بگویند در این خصوص «حرف نزن و با کسی صحبت نکن»، نه تنها کمکی نمی کند، بلکه می تواند احتمال آسیب را بیشتر کند.
شالبافان تاکید کرد: همه ما باید به صورت همدلانه در کنار یکدیگر باشیم. هر کدام از ما وظیفه مراقبت از خود و نزدیکانمان را داریم. باید گوش کنیم، مراقب فرد خود و دیگران باشیم و اگر نیاز به حمایت تخصصی وجود داشت، از منابع تخصصی، از جمله روانپزشک، روانشناس و سایر کارکنان سلامت روان در سطح جامعه و متناسب با دسترسی و بضاعت افراد استفاده کنیم.
وی اظهار کرد: باور ما در وزارت بهداشت این است که باید دسترسی مناسب به خدمات مختلف سلامت، از جمله خدمات سلامت روانی اجتماعی، در سراسر سرزمین فراهم شود.
ضرورت تقویت سیستم های حمایتی متناسب با شرایط سرزمین
شالبافان در مورد تاب آوری جامعه در شرایط مختلف نیز اظهار کرد: تاب آوری جامعه در شرایط گوناگون متفاوت است. در بحران های حاد، در شرایطی که بحران اقتصادی ایجاد می شود یا وضعیت اجتماعی دچار مشکل می شود، عوامل مختلفی می توانند بر تاب آوری جامعه اثر بگذارند.
وی اضافه کرد: همکاری های مختلفی در این زمینه وجود دارد و بخشی از مطالب و آموزش های لازم نیز از طریق سایت وبدا اطلاع رسانی شده است. یکی از مهمترین موضوعات این است که افراد تا حد امکان از حمایت های اجتماعی خود استفاده کنند و روتین های زندگی خود را به هم نزنند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت پیگیری کرد: افراد باید تا آنجا که می توانند از قرار گرفتن در شرایط پر استرس فاصله بگیرند. این موضوع به این معنا نیست که فرد کاملا خودش را از جامعه جدا کند یا اخبار استرس زا را به طور کامل دنبال نکند، بلکه بهتر است اخبار را به صورت مقطعی دنبال کند.
وی اضافه کرد: خواب مناسب، ورزش و مراقبت از بدن نیز از اقدبا این حالتی است که می تواند کمک کننده باشد، هرچند اینها اقدبا این حالتی هستند که خود فرد می تواند انجام دهد و در کنار آن، قطعا اتفاقات و شرایط محیطی نیز باید تغییر کند.
شالبافان تاکید کرد: در خصوص اینکه آیا سیستم های حمایتی فعلی کافی هستند یا نه، باید اظهار کرد که حتما کافی نیستند و نیاز است ارتقا پیدا کنند. سرزمین ما هم از نظر جمعیت، هم از نظر پراکندگی جغرافیایی و هم از نظر تفاوت در دسترسی ها، بسیار متنوع است و با بسیاری از سرزمینهای جهان، از جمله سرزمینهای غربی، قابل مقایسه نیست.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت اظهار کرد: ممکن است از نظر اعداد و ارقام، در سرزمین ما در مناطقی مجبور باشیم خدماتی را برای جمعیتی حدود 20 هزار نفر فراهم کنیم، در حالی که در بسیاری از سرزمینها شرایط دسترسی متفاوت است. فراهم کردن این خدمات وظیفه دولت است.
وی اضافه کرد: با این حال، بر اساس آمار و ارقام، می دانیم که وضعیت نسبت به قبل نسبتا بهتر شده و تلاش های جدی در زمینه افزایش سیستم های حمایت روانی اجتماعی در سرزمین صورت گرفته است.
شالبافان با تاکید مجدد بر تولی گری وزارت بهداشت در این حوزه اظهار کرد: یکی از اهداف گسترش برنامه سراج نیز این بوده است که بخش های مختلفی که در زمینه حمایت از جامعه بضاعت و ظرفیت دارند، بتوانند زیر چتر حمایتی فرمانداری ها در شهرهای مختلف، در کنار یکدیگر قرار گیرند.
نگرانی وزارت بهداشت از نمایش صحنه های خودکشی در سینما و شبکه نمایش خانگی
شالبافان در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به نمایش صحنه های خودکشی و اقدام به خودکشی در سینما و شبکه نمایش خانگی ابراز نگرانی کرد و اظهار کرد: لازم می دانم نگرانی خود را در مورد نمایش صحنه های خودکشی در سینما و شبکه نمایش خانگی مجددا اعلام کنم. متاسفانه در روزهای اخیر شاهد هستیم برخی جنبه های سلامت روان در رسانه های تصویری به درستی رعایت نمی شود که یکی از آنها نمایش صحنه خودکشی، اقدام به خودکشی یا خودکشی منجر به مرگ است.
وی اضافه کرد: به نظر من نمایش غیرمقاماته این صحنه ها به هیچ وجه قابل قبول نیست. رسانه، از جمله سینما و تلویزیون، می تواند تجربه های بسیار خوب و ماندگاری در زمینه پیشگیری از خودکشی برای شهروندان داشته باشد.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با اشاره به فیلم «طعم گیلاس» اظهار کرد: احتمالا اکثر مخاطبان این فیلم معروف را دیده اند. در زمانی که نه راهنمایی در این زمینه وجود داشت، نه دفتر ما کنفرانس خبری در مورد آن برگزار می کرد و نه اساسا دغدغه جهانی در این زمینه به اندازه در روز جاری جدی بود، یک سینماگر با دغدغه های خودش فیلمی ساخت که در آن، یکی از ماندگارترین سکانس های پیشگیرانه از خودکشی به تصویر کشیده شده است؛ جایی که فرد به دلیل لذت های دنیا و حتی طعم توتی که زیر زبانش احساس می کند، از خودکشی منصرف می شود.
وی پیگیری کرد: متاسفانه مثال های نقض نیز بسیار فراوان هستند. این روزها شاهد هستیم که بعضی از رسانه های تصویری، به ویژه شبکه نمایش خانگی و بعضا فیلم های سینمایی، صحنه خودکشی را به صورت غیرمقاماته و به شکلی هیجانی نمایش می دهند و حتی گاهی خودکشی به عنوان یک راهکار ارائه می شود.
شالبافان اضافه کرد: در برخی موارد، شخصیتی که در طول داستان مرتکب خلاف های قانونی زیادی شده است، به جای اینکه در پایان داستان شکست بخورد یا به دست قانون سپرده شود، خودکشی می کند. در موارد دیگری نیز صحنه های خودکشی افراد به صورت عریان نمایش داده می شود که می تواند برای افرادی که تحت تاثیر قرار می گیرند، به ویژه نوجوانان و جوانان، حتی جنبه یادگیری داشته باشد و این موضوع بسیار نگران کننده است.
وی تاکید کرد: این مسائل موضوعاتی نیستند که صرفا با درج عبارت «مثبت 18» در پایین تصویر بتوان آنها را حل کرد. واقعیت این است که جامعه ما هنوز آشنایی کافی با این مقوله ندارد.
توصیه به سینماگران برای دریافت مشاوره پیش از تولید آثار
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت از سینماگران خواست پیش از تولید آثار خود در مورد نحوه نمایش موضوع خودکشی، آموزش و مشاوره تخصصی دریافت کنند.
وی اظهار کرد: توصیه ما این است که سینماگران، پیش از تولید، آموزش های کافی ببینند و در مورد نحوه نمایش این صحنه ها مشاوره بگیرند و مهمتر اینکه به این مشاوره ها توجه کنند.
شالبافان اضافه کرد: هدف ما این است که تلاش کنیم جامعه سالمی داشته باشیم، با این حال متاسفانه خیلی اوقات این اتفاق رخ نمی دهد و حتی گاهی وقتی نمونه های نامناسب را مطرح می کنیم، بیشتر باعث می شود همان صحنه ها دیده شوند و نگرانی در مورد آنها در جامعه افزایش پیدا کند.
وی خطاب به اهالی رسانه و فرهنگ اظهار کرد: از شما خواهش می کنم این موضوع را منتقل کنید. وزارت بهداشت آمادگی کامل دارد که در این زمینه با سینماگران همراهی کند. در سال های اخیر نمونه های خوبی نیز تولید شده است.
اهدای جایزه فیلم برتر سلامت روان در جشنواره فیلم فجر
شالبافان با اشاره به اقدبا این حالت صورت گرفته برای حمایت از تولید آثار مقاماته در حوزه سلامت روان اظهار کرد: از جمله اقدبا این حالت مثبت، اهدای جایزه فیلم برتر سلامت روان در جشنواره فیلم فجر است که دو سال است انجام می شود. امسال رقابت در این زمینه بسیار تنگاتنگ بود و فیلم هایی که از نظر سلامت روان، آثار خوبی بودند و در عین حال از نظر هنری و محتوایی نیز قوی تولید شده بودند، مورد تقدیر قرار گرفتند.
مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت پیگیری کرد: با این حال، متاسفانه مثال های منفی نیز وجود دارند و این نمونه ها گاهی فضای بیشتری در رسانه ها به خود اختصاص می دهند.
وی تاکید کرد: فکر می کنیم نهادهای نظارتی در این زمینه وظیفه دارند و حداقل باید مشورت گرفتن و راهنمایی گرفتن را برای اهالی رسانه و تولیدکنندگان آثار تصویری در این حوزه الزامی کنند.
شالبافان در پایان خطاب به اهالی مطبوعات اظهار کرد: ممکن است شما از سرویس های مختلف و حوزه های متفاوتی باشید، با این حال خواهش من این است که نگرانی ما را در این زمینه به اهالی فرهنگ منتقل کنید. اگر قرار است در مورد یک فیلم نقد یا بررسی نوشته شود، باید به تاثیر آن بر سلامت عمومی نیز توجه کافی و مفید شود.
/